You are here: Foswiki>Newmedia Web>EthiekInDe21steEeuw (17 Feb 2005, JaapVermeulen?)EditAttach

Ethiek in de 21ste Eeuw

Praktisch

IIS, do 19-22, zaal AA
organisatoren: johan braakman + bert de reuver
vragen over praktische zaken naar g.vandekamp@uva.nl
23-6 tentamen: 2 essayvragen, open boek
boek 'Ethiek in de 21ste Eeuw' verschijnt binnenkort bij aub
geen academisch kwartiertje -> stipt om 19 uur beginnen
rooster

Lezingen

1 Johan Braeckman - Inleiding ( 12 januari )
2 Govert den Hartogh - Medische ethiek / bioethiek ( 20 januari )
3 Guido Pennings - Ethiek en het begin van het leven ( 27 januari )
4 Michiel Korthals - Voedsel en ethiek ( 3 maart )
5 Ronald Commers -- Wereldethiek ( 10 februari )
6 Paul Cliteur - Dierenethiek (17 februari)
7 Frans jacobs - Ethiek en emoties ( 24 februari )
8 Amade M'Charek - Ethiek en genetica ( 3 maart )
9 Henriëtte Maassen van den Brink - Bedrijfsethiek ( 10 maart )
10 Hugo Van den Enden - Ethiek en het levenseinde ( 17 maart )
11 Hub Zwart - Ethiek en natuurbeelden ( 7 april )
12 Peter Derkx - Multiculturaliteit en ethiek ( 14 april )
13 Jeroen van den Hoven - Ethiek en informatietechnologie ( 21 april )
14 Sigrid Sterckx - Ethiek en patenteren ( 28 april )
15 Rob van Es - Ethiek en media ( 12 mei )
16 Rik Coolsaet - De wereld na 11 september ( 19 mei )
Ronde tafelbijeenkomst (26 mei )

1 Johan Braeckman - Inleiding ( 12 januari )

Samenvatting

-> moet nog verder aangevuld worden!!

Ethisch verantwoorden

Menselijke handelingen hebben steed meer effect op allerlei vlakken, de morele sfeer wordt steeds groter, we hebben immers steeds meer impact op omgeving. We zijn daar van bewust dus dragen we daar ook een zekere verantwoordelijkheid voor. Steeds meer onderwerpen krijgen dan ook een morele relevantie.

onderwerpen van deze cursus: media, voeding, dieren, genetica, etc

Het behoort tot de menselijke natuur om moreel te zijn.

De wijsgerige antropologie schets een aantal karakteristieken van de mens"

(zelf)bewust
taal
arbeidend (homo faber). De mens schept zelf zijn bestaansvoorwaarden
het scheppen en apprecieren van schoonheid.
technoglogish (home habilis). De mens transformeert zijn omgeving
ziel
ratio, is onze kennis betrouwbaar
moraliteit.

Moraliteit is een paradoxale eigenschap gezien in het licht van de evolutie. Van alle andere eigenschappen kan je wel inzien waarom dat evolutionair gezien handig is. Bij moraliteit ligt dat anders. Pas in de 19e eeuw is dit probleem duidelijk geworden.

Geschiedenis van het denken over moraliteit

Waren er bij de schepping al waarden ingebakken? Vroeger dacht men dat moraliteit ontdekbaar was (zoals natuurwetten of wiskunde dat zijn). Leibniz vertelde dat God de wereld uit vrije wil heeft geschapen en dat hij het best mogelijk voorhad. De mens moest alleen maar ontdekken wat goed en kwaad was.

Voltaire heeft dit Godsbeeld / 'best mogelijke' geridiculiseerd. Sedertdien is er een kentereing. Mensen beschouwen goed en kwaad niet maar als iets ontdekbaar maar als iets wat de mensen zelf doen.

Spinoza vertelde dat goed en kwaad slechts modi van denken zijn

Jung vertelde dat mensen uit het zijnde het behoren afleiden en noemde dit de Naturalistic Fallacy, dwz dat je uit de natuur eender wat (alles wat je wilt) kan afleiden.

Darwin vertelde in de 19e E dat de natuur niet zomaar onverschillig is tov goed en kwaar maar dat ze kwaadaardig is. Dit staat tov de natuurtheologie waarvan Bernard Nieuwetijd en goede schets gaf door te vertellen dat de natuur dingen maakt in doel van een functie. Dit zou de natuur intrinsiek goed maken. Deze stroming werd vertegenwoordigd door William Paley in zijn boek 'Natural Theology'

Als de natuur onverschillig is, hoe kan het dan dat de mens moreel is? Mensen hebben emoties die met moraliteit geassocieerd kunnen worden. Bv schaamte, trots, ... We hebben ook normaen en waarden. Een moraal oordeel kan Nu alleen nog maar over menselijke handelingen (vroeger kon je bv ook over een tsunami zeggen dat ie immoreel was)

We waten allemaal wat we onder moraliteit verstaan tot we er een definitie van moeten geven ...

Moraliteit heeft iets te maken met onbaatzuchtigheid zodat we met elkaar kunnen samen leven.

Peter Singer is een van de belangrijkste ethici van de dag. Give the same weight to the interest of others as one's own interests.

Door de geschiedenis heen kan je moraliteit zien uitbreiden van clan naar familie naar natie naar de hele mensheid naar alle gevoelige wezens.

Waar komt moraliteit vandaan?

sympathie
welzijn van de groep. -> kan niet want selectie werkt niet op zo'n abstract niveau
Trubbis -> wederkerig altruisme. Wat zijn daar de voorwaarden voor?:
- kleine groepen samen
- voldoende vermogen tot individuele herkenning
- vermogen tot ontdekken van bedrog
- je moet informatie kunnen uitwisselen. Bv roddel gaat vaak over reputatie
- je moet kwaad kunnen worden, je schuldig kunnen voelen, dankbaarheid, empathie, we moeten een Theory of Mind hebben.

Moraliteit als egoisme: omdat dat de oorsprong zou kunnen zijn is het nog niet waar dat dat nu zo is. 't is niet omdat je je goed voelt dat altruisme en een egoistische daad is.

Kern van het verhaal tot nu toe: Moraal bouwt op / gaat samen / hangt af van emoties. Als er iets mis is op het emotieve vlak dan geeft dat vaak ook problemen op het morele vlak.

Kant: rationeel moraal

Hoe worden individuele mensen gaandeweg moreel?

Er zijn triggers voor moraliteit die afgaan dmv context (cultuur). De basis is dus natuurlijk maar wordt ontwikkeld door cultuur.

Moraliteit is ongeveer als taal (als je het Chomskiaans bekijkt). Verschillende talen bv hebben de zelfde functies en dezelfde dingen als semantiek en structuur. Dit is ook zo met moraal.

Een paar belangrijke stromingen in moraaltheorie:

Utilitarisme / Consequentialisme

Bentham: morele handelingen bepalen naar gevolgen van handeling op gevoelig wezen

Mill: handelen naar geluksmaximalisatie.

Basispunten utilitarisme:

acties beoordeeld door consequentie -> geluksmaximalisatie (Erik's term)
Beste consequentie zoeken
iedereens welzijn is even belangrijk

Kritiek utilitarisme:

is geluk het enige wat telt? Dit is heel hedonistisch. Waarderen we dingen om de dingen zelfe? Is geluk geen neveneffect (bv bij vriendschap)
zijn de consequenties wel het enige wat van belang is?
- bv rechtvaardigheid: is het opsluiten van een onschuldige toelaatbaar als daarmee vele anderen gelukkig worden?
- bv mensenrechten: die kunnen genegeerd worden in sommige gevallen

Antwoord:

dit is typisch voor filosofen. Het heeft niets meer met de werkelijkheid te maken. Juist consequenties maken duidelijk waarom mensenrechten nodig zijn. Je moeteen antwoord op de waarom vragen geven.
Is het misschien moreel superieur om iets te doen wat in een andere context afgekeurd wordt? Bv het offeren van 1 voor het geluk van meerderen?

Deontologie

Kant: Het zijn niet de geovlgen waar we op moeten letten maar er zijn bepaalde regels die we moeten volgen. Er zijn twee soorten regels: de hypothetische (in functie van een bepaald doel) tov de categorische imperatieven. Deze laatste dwingen ons om ze te volgen. Bv handel enkel volgens de maxime waarvan je wilt dat het een universele wetmatigheid wordt (vb liegen). Maar misschien zijn er wel verschillende niveau's in universaliseerbaarheid.

Relativisme

De opkomst van de culturele antropologie bracht een nieuwe morele theorie:

verschillende samenlevingen hebben verschillende morele codes
er is geen objectieve maatstaf om codes te beoordelen
ook onze code is anders maar niet beter
je kan niet vanuit je eigen cultuur andere beoordelen.

Positieve kanten:

cultureel relativisme waarschuwt tegen arrogantie

Negatieve kanten:

Je kan niet zeggen dat sommige morele opvattingen beter of slechter zijn
morele vooruitgang kan niet vanuit dit standpunt. Verandering kan wel, verbetering niet.
Cultureel relativisme kan verlammend werken.

Verschillende culturen wil niet altijd zeggen verschillende waarden. Je moet bv in elke cultuur waarden hebben om groepen in stand te houden.

Hebben wij morele blinde vlekken? Cognitieve dissonantie - Leon Festinger: Wat gebeurd er als mensen een bepaalde mening hebben en als die ineens wordt tegengesproken. Blijkt dat die originele mening alleen maar versterkt wordt. De docent liet ons ook een filmpje zien waar 2 teams aan een basketball aan het passen waren. We moesten van het witte team het aantal passen tellen. Achteraf vroeg ie of we iets raars hadden gezien. 75% van de zaal had dat niet. Bleek dat er ineens een aap door het beeld kwam lopen ...!!! -> tunnelvision

lezing vanvandaag meest theoretisch

Algemene discussie

Verdere bronnen

2 Govert den Hartogh - Medische ethiek / bioethiek ( 20 januari )

Samenvatting

Aan de hand van 3 voorbeelden laat Govert zien met wat voor soort vragen men te maken krijgt in de bioethiek. Hij doet dit vooral aan de hand van juridische case examples, absoluut niet aan de hand van een beschouwing van de mens.

Elke arts moet de eed van Hippocrates afleggen. Hierin zweren zij altijd ethische te zullen handelen en altijd elke mens ten dienste te staan. Met nieuwe ontwikkelingen in de wetenschap komen artsen echter steeds meer (nieuwe) ethische vragen tegen.

Vroeger waren het vooral theologen die zich met de medische ethiek bezig hielden, filosofen deden dit over het algemeen niet. Sinds de tweede oorlog worden er steeds meer nieuwe technieken ontwikkeld die ook nieuwe ethische problemen met zich meebrengen. Filosofen zijn sindsdien ingesprongen op de ongeloofwaardigheid van de theologen. Filosofen moeten nadenken over wat de gevolgen van een handeling zijn maar moeten wel met praktische oplossingen komen voor de artsen. Govert beschrijft een aantal case examples vanuit juridisch perspectief.

De zaak Kelly

Het LUMC heeft geen onderzoek gedaan naar gehandicapte familieleden van moeder. Moeder werd gerustgesteld en heeft daardoor geen abortus gepleegd. Het kind werd geboren, is zwaar gehandicapt (kan NIETS behalve huilen) en de ouders hebben een 'wrongful life' en een 'wrongful birth' claim ingediend bij de hoge raad. Die beslist binnenkort.

Bij wrongful birth claimen ouders, bij wrongful life claimt het kind.

... rest moet nog komen